ویروڕا

08:44 - 1/3/2020

کوورش ئەمینی

هه‌ر شێعرێوه‌ ڕە‌سه‌نه‌ ئێنقێلابێوه‌نه‌

نێرۆدا شاعێرێوه‌ خه‌ڵکی بێ و جه‌ سه‌رگه‌رم که‌ردٚە‌ی خه‌ڵکی وه‌شش ئه‌ی. گردٚوو شێعرێ نێرۆدای خۆڵکێوه‌نه1‌ په‌ی مێزێوی گه‌وره‌ی که‌ حیچکام جه‌ خه‌ڵکی ده‌وروو ئی مێزیه‌نه‌ مۆزاحێمێ هه‌نترینی نیه‌نێ. قه‌راخێ ئی مێزیه‌ که‌ جه‌ چۆ وه‌زێ وه‌ش کریان، جه‌ هه‌ره‌ژنۆ2 مه‌له‌وانا، شاعێرا و هه‌رمانبه‌را ڕە‌نگ دریان و ورچه‌ش3 مه‌ی. سه‌روو ئی میزیه‌وه‌ په‌ڕا جه‌ شێعرێ ئادٚی که‌ بۆ ده‌ریای و زه‌مینی و ئاسمانی مدٚا. به‌ راسی شێعرێ ئادٚی سفرێوی وه‌ڵا کریان په‌ی گردٚ که‌سی. سه‌روو ئی سفره‌یوه‌ که‌سێو ئاورا هۆرمه‌ێزۆوه‌. نێرودا وه‌ڵێ گردٚ چێویەنه ئاشقوو خه‌ڵکی بێ. سه‌ره‌نجوو ئادٚی به‌ خه‌ڵکی جه‌ نۆعوو سه‌ره‌نجوو ئا نه‌قاشه‌ حێرفه‌یه‌ ئاورایه‌ یا ئا عه‌کاسه‌ رۆنامه‌یه‌ نیا که‌ په‌ی قه‌باڵه‌ که‌ردٚه‌ی وه‌شته‌رین حاڵه‌توو رۆخساروو یه‌ک نه‌فه‌ری ئیلاوئه‌ولا بلا و شۆنۆ ئانه‌یه‌ره‌ گردٚ چێوشا ویر پشۆوه‌. نێرۆدا ئێنسانێ و ڕۆخسارشا گێرێ و ئادٚیشا په‌ی هه‌میشه‌ی ئارێنه‌ تان و پۆ شێعرێ و که‌سایه‌تی وێش. سه‌ره‌نجوو ئادٚی نۆعێو هامبه‌شی چنی خه‌ڵکی و سپاس جه‌ ئه‌رزشێ ئێنسانین که‌ متاوا ڕاحه‌ت جه‌ ویر پشاوه‌. نێرۆدا ژیوایش گه‌ره‌ک بێ و قه‌دٚرش زانێ چوون حه‌رگیز نه‌تاوێ بیه‌ی مه‌رگی نه‌پیویاش4 ویر پشۆوه. مه‌رگێو که‌ هه‌ر سات متاوۆ ئانه‌ که‌ چه‌نیش قسێ که‌ری چه‌نه‌ت گێرۆ. شێعرۆ نێرۆدای په‌ڕه‌نه‌ جه‌ خه‌ڵکێوی که‌ ئینای سه‌روو سفره‌ی وه‌ڵایشه‌وه‌؛ تاته‌ش و دووکه‌ڵوو سیاڤوو لۆکۆمۆتیوی، دێدٚه‌5 عاله‌کێش، مامۆش به‌ جامێو که‌ شه‌راو دلێشه‌نه‌ پێسه‌ په‌پوولێوی سووری باڵێ ته‌کنۆ، ماتیلدێ وه‌شه‌سیاوه‌ش، مه‌عده‌نکارێ و هه‌رمانبه‌رێ شیلی، پێشمه‌رگێ مه‌قه‌ڕی به‌ینۆلمێله‌لی جه‌ ئێسپانیانه‌، ئینکا باستانیه‌کێ و خه‌ڵکانێوته‌ر.

شێعرۆ نێرۆداینه‌ هه‌یبه‌توو لاشه‌ (په‌یکه‌ره‌) تراشی و ناسکی و زه‌ریفی نه‌قاشی ئابره‌نگی تێکه‌ڵێنێ. نێرۆدا وه‌ڵێ وه‌ڵا که‌ردٚه‌ی سفره‌یش سه‌روو ئی مێزیه‌وه، مێزه‌که‌ش که‌ردٚه‌ بێ مێزوو دادوه‌ری 6 و دیکتاتۆرێ شه‌یتانێ، زاڵمێ و خوڵام و نۆکه‌رێ خزمه‌تکارێشا پێسه‌ تاوانباری نیه‌یبێنێ په‌شتۆ مێزی. نێرۆدا په‌ی ئانیشا لیاقه‌توو ئی سفره‌یشا هه‌ن، ده‌س و دڵوازا و په‌ی ئانیشا مه‌یژۆشا7 ونه‌ بێڕه‌حم و نه‌دوانا8 . تووڕه‌ی په‌ی ئه‌سته‌مکارا هه‌میشه‌ نه‌رمی و یارمه‌تین په‌ی هه‌منۆعا و ئه‌گه‌ر گردٚ چێو‌ دنیانه‌ ئیدێئاڵ بیه‌یا، ئێتر ئه‌رکوو شاعێری مۆبارێزه‌ی سیاسی نه‌بێ. به‌ڵام تا زه‌مانێو بێعه‌داڵه‌تی هه‌ن شاعێرێوی گه‌وره‌ مشیۆم چی مۆبارێزه‌نه‌ وێش دوور نه‌گێرۆ. تاره‌ لاو ئانه‌یه‌ مشیۆم دلێراسه‌شه‌نه‌ بۆ و به‌ میراسوو مه‌عنه‌وی به‌شه‌ری یارمه‌تی دۆ.

هێزوو شێعرۆ نێرۆدای ئینا چیگه‌نه‌، که ‌هه‌ر چه‌ن سه‌راسه‌روو ژیوایش ده‌رگیروو مۆبارێزه‌ی سیاسی بێ، حه‌رگیز شێعرێشه‌نه‌ ئه‌نه‌یاوای ناسک و زه‌ریف جه‌ دنیاو ده‌ور و به‌ریش کاڵ نه‌بیه‌وه‌. نێرۆدا جه‌ مه‌رگ و نه‌مانای فیزیکی و مه‌عنه‌وی قینیش ئه‌ی و جه‌ هه‌ر چێوی که‌ زیننه‌ بیه‌یا و ژیواده‌ر؛ ئاشقانه‌ وه‌شش ئه‌ی. ئینه‌ تۆموو دلێراسه‌و فه‌لسه‌فه‌و ئادٚی بێ. سه‌ختته‌رین ساختارێ ئێستێعاری یاگۆ وێشا چنی سادٚه‌ بیه‌ی شێعرێ خه‌ڵکیێ9‌ واڕاوه‌. سه‌رو سفرەوو ئادٚیه‌وه‌ ئێسانێ، په‌له‌وه‌رێ و حه‌یوانێ یاگێشا هه‌نه‌، تاره‌ لا ئانه‌یه‌ پیازی، سێفه‌زه‌مینیێ و ساوی؛ نه‌ ته‌نیا سه‌روو ئی سفره‌یه‌وه‌ قۆربانی نیه‌نێ، که وێشا به‌ مێمانێ گه‌ورێ و که‌سایه‌تیێ ئه‌سڵی شێعرۆ ئادٚی مزانا و چاگه‌نه‌ حازرێنێ.

دوژمه‌نێ سیاسی و ئه‌ده‌بیێ نێرۆدای ماچا که‌ ئادٚ وه‌شه‌سیاوۆ وێشا و به‌ دووڕۆیی و ڕێندی تاوانبارش که‌را. به‌ڵێ ئادٚ وه‌شه‌سیاوو  وێشا و ئانه‌شه‌  جه ‌که‌سی نه‌شارانه‌وه.

به‌ڵام ئادٚ وێش پێسه‌ به‌شێو جه‌ خانه‌واده‌و گه‌وره‌و به‌شه‌ری که‌ هه‌م زاوڵه‌و تاته‌و ئادٚی بێ، وه‌ش گه‌ره‌ک بێ. ئایا ئینه‌ شه‌رمش هه‌ن ئه‌گه‌ر شاعێرێو هه‌ر پاسه‌ قه‌دٚروو یۆته‌ری مزانۆ، قه‌دٚرو وێچش بزانۆ؟ دوڕویی، ڕێندی ؟ به‌ڵێ ئادٚ ڕێند بێ. به‌ڵام ڕێندی ئادٚی پێسه‌ مه‌کر و خه‌ڵه‌تنای ئه‌حمه‌قێوی نه‌زان په‌ی که‌یڵێ و سه‌رگه‌رمی نه‌بێ. ڕێندی ژیرانەو ئادٚی به‌ شانازیه‌وه‌ نازێ هەر که‌س په‌ی وێش به‌ینه‌ دلێ دڵیش و پێسه‌ گردٚ پیایوی گه‌وره‌ی نه‌تاوێ دووڕوو بۆ. شیلیایێ وه‌ختیۆ خیابانه‌نه‌ پا تاقیله‌10 که‌وڵێشه‌وه‌ وینێ­نێش وه‌راوه‌ره‌شه‌وه‌ وشکێ نه‌بێنێ و پێسه‌ واچی زاوڵێوشا دیه‌بۆ، دیێنێش په‌ی و زه‌ردٚه‌ خوێ وکه‌رێنێ.‌ ئینه‌ چێوێوی فره‌ ڕاس و هه‌ره‌قه‌تین بێ تا ئانه‌ که‌ چێوێوی درۆ  په‌ی بنیادٚمێوی گه‌وره‌ که‌ پێسه‌ بۆتێ پرێساش.

 نێرۆدا وه‌ڵات پرێسێوی شیلیایی و  پێشمه‌رگه‌و  ڕاو ئازادی و حه‌ق وازی بێ. هه‌ر یاگێوه‌ به‌ ئادی نیازشا بۆ جه‌ قه‌راخوو دیوارێ مادریدی تا په‌شتۆ دیوارێ ئێستالینگرادی . شێعرۆ نێرۆدای فێرما که‌رۆ بێ جه‌ه‌ان وه‌شه‌ویسی مه‌تاوی وه‌ڵات وه‌شه‌سیاو بی .

جه‌نایه‌تێو که‌ جه‌ شیلیه‌نه‌ کریا، پێسه‌ بێ جه‌نایه‌توو وێرسای که‌ کۆمۆنوو پاریسیش تلنا ونیوه‌. هه‌میشه‌ شوالیێ ئازا و ڕه‌سه‌نێ و ڕاسێ جه‌ ویه‌رینه‌نه‌ 11 وه‌شێ با که‌ په‌ی گا ئاردٚه‌ی ئارمانێ به‌شه‌ری پێسه‌ ئازادٚی، برایی و به‌رابه‌ری لاقۆره‌ هۆرگێرا و هه‌میشه‌ و دایێم  سوێسێ12 سه‌رشۆر ژیوای و نه‌یارێ پیاوه‌تی جه‌ "ئانته‌ی" دۆئێل که‌ری تا قه‌سابێوی گه‌وره‌ پێسه‌ هیتلێری ڕانه‌ لوای[ و یاوای به‌ سه‌رکه‌لێ ئارمانی ئێنسانی] په‌یشا سه‌خت که‌راوه. چوونکه‌م هه‌ر شێعرێوه‌ ڕه‌سه‌نه‌ ئێنقێلابێوا و هه‌ر ئێنقێلابێوی خه‌ڵکی شێعرێوه‌.

جه‌نایه‌تکارێ جه‌ یۆگێرته‌ی شێعرێ و ئێنقێلابی هاگادٚارێنێ  و هه‌ر پی بۆنه‌وه‌ بێ که‌ پووشکین و دێسامبریستێشا کوشتێ و نێرۆدا و ئالێنده‌شا جه‌ به‌ین به‌ردێ. ئینه‌نه‌ قانوونوو سیاڤوو ونڕێزنای.

  1.       دعوت
  2.        آرنج
  3.        جلا داده شده ، برق زدن
  4.         نامریی
  5.         زن بابا
  6.         قضاوت ، محكمه
  7.          لياقت نداشتن ، ارزش نداشتن
  8.          آشتي ناپذير
  9.          عاميانه
  10. كلاه
  11. تاريخ
  12. سايه ، شبح

 

ترجمه از : هر شعر اصيل يك انقلاب است  اثر يوگني يفتوشنكو 

 ترجمه فارسي : احمد پوري  ( دنياي سخن شماره 23 آذرماه 1367)

پەیلوایو تۆ؟
Loading...
پەیلوای

هیچ پەیلوایە نەنریانەرە.