ویروڕا

12:02 - 4/1/2021 پەیلوای (1)

عادل محمد پور

سووچە دیایو کتێبێو(26)

سووچە دیایو کتێبێو(26)

 

فرەو وەختا ئینەمە درکنان و ئیسەیچ دووبارەش کەرووە. فۆرمەکێ سەروو عادٚەتیی زەینی  شاعێریش مخێزیانێ. شێعرە تەنیا فۆرمی ئازادٚ نمەوچیۆنە، ئازادٚ فۆرمێوەن جە فۆرمەکاو شێعرێ و شاعێرێ ئازادٚواچێ بەشێوەنێ جە دنیاو شاعێریی هەر پاسە غەزەڵە، قەسیدێ و جۆت قافیێ و...

شێعرە دوێ تەجرۆبێ سەرەکیێش هەنێ: قەراردادیی/کلاسیکی و ئازادٚ. هەر یۆ چی فۆرمایچە بە وردٚە فۆرمێویتەرێ باقەبەسی کریانە و هەردوی تەجرۆبێج تاوانە ئارۆیانە و خێزنەرانە و نەریت ماڕانە، چنی جەوهەروو شێعرێ مامەڵە بکەرانێ.

وینگاو نویسەروو ئی دێڕاوە، مشیۆ بەینوو فۆرم و قاڵبی جیاوازیێ قایلێ بیمێ. وەختارێو باسوو ساختارێ و بۆتیقاو شێعرێ کەرمێنە، ئەدەبیتەر ئانەنە بە فۆرم نامێش چۆ بەرمێنە، بەڵام کە سەروو هۆنیاوێ[1] و جۆرەکاو هۆنێ[2] باس مکەرمێنە، وەشتەرەن بە قاڵب دیاری بکریانە. فۆرم ساختاریتەر و هونەریتەرەن، هەردوێ گوزارێ شێعرێ قەراردایێ و ئازادٚێ گێرۆنە وێ. پەی ئانەیە ئی باسێ تێکەڵ نەکریانە پەنەوازەن، جۆرێ قەرادادیێ کەرمێشان دوێ لتێوە: یۆ هۆنیاوێ کە خسڵەتشان تەنیا پێکنایوەن[3] و جەوهەروو شێعرێشان نیەن چەنە و تەنیا کێش و قافیەن  چنی زوانی ئاسایی ڕوانەی جیا مکریاوە و بە قاڵب نامێشا چۆ بەرمێنە شێوازیتەرەن. یۆتەریچ باقی جۆرەکایتەروو شێعرێ قەراردادیێ پێسەو جۆت لنگەی[4]، غەزەڵە، قەسیدێ، قێتعە، چوارینە، دووە بەیتیێ، خشتەکی و... با کێش و قافیەدارێچ بانێ بەڵام چوون جەوهەروو شێعرێشا چنە هەست کریۆ و ساحێبوو بۆتیقا و نێزامی هونەرینی؛ ئەدەبیتەر ئانەنە سەر بە فۆرمی هونەری و شێعرێ حساب کریانێ.

ئیسە ئی فۆرمە قەرادادیێ بۆتیقا و خسڵەتی هونەریشا چەنەن و سەروو نیازێوی ئەدەبیی ڕۆیچ، میاوە دلێو سووڕەی ئیعانی خێزنایو شێعرێ[1] و پێسەو مادێوی تازەی و سەردەمی سەرهۆرمدٚانەوە و تازێ کریاوە و شەنگی و دەلالیشا مگنۆوە بەر. پیجۆرە یاومێنە فۆرمێ کلاسیکێ و ئازادٚێ هەر دوی تاوانە تازەگەری بکەرانە و جیاوازیشا تەنیا پەیوەستەن بە هەوڵەی زەینی و تەرزەو مومارسەی شاعێرانەیشاوە کە چننە دەربایسێ بیێنێ بە خێزنای وێنێوی هونەری کە چاوەڵتەر نەویەن و چە جۆر فۆرمێوەش بەکار ئاردٚەن پەی خەلاقیەت و تەرزەو دنیاوینیش. ئینە ئیتر پێوەننیش نیەن بە ئارۆ و هێزی و تازە و کۆنە بیەی و نیایرەیو شێعرەکێوە. تەنیا و تەنیا پەیوەستەن بە هونەری کەردەی فۆرمی و ڕادەی نیشانەیی و زەریف ژناسی هونەرسازەکا و چووزەکەردٚەی ئەندێشەی تازەیشاوە.

چێوێویتەر کە یاگێو واتەیش هەنە، فۆرمە قەراردادییەکانە نمەبۆ بە چەمێوی دماکەوتیانە و یا تەنیا پێسەو مادێوی زەریف ژناسانەی، سەیروو هونەرسازەو وەزنێ و قافیەی بکریۆنە، بەڵکەم پەنەوازێوی هەستی بەخشێنێ و بەشێوەنێ پەی وێناو ئەنداموارەیی[2] هونەرەکەی.»[3]  هەر پاسە کە "پەپوولە و چەمێ" و باقێ وێنەکاو ئا چن غەزەڵا کە باسما چەو کەردێ، هەستیێوی تازێشا داینە بە غەزەڵەکا...

عادڵ محەمەدپوور، هۆرزانەی ئەدەبی، ل 162-161

پەیلوایو تۆ؟
Loading...
پەیلوای
عادڵ محەمەدپوور

06:11 - 6/1/2021

ئازێزێ هورامان نیوزی سڵام و ستایش زەنجیرەو هەرمانە فەرهەنگی، ئەدەبی، زوانی، ڕۆشنویری و مێدیاییەکەیتا، شلگێرانە و ئارەزوومەننانە، تێلێگرام و سایتەکەتانە، شۆنگێری کەروونە و فرە پەنەم وەشا و یاگێو پەنەزاناینە، دوورەوە دەسێ مانیایێتا فشاروونە. هیوادارنا ئی ڕەوتێ پەرە پەنە دەیدێ و بتاودێنە هەرمانێ عالتەرێ و پەنەیاوایتەرێ بخێزندێ و بێگومان ئێژانەیچشا کێشانە کریا نیا و دماڕۆیچ هینوو شمە و وەچەکاو هورامانین. سەخا و زەکای ئەدەبیتا بەرقەرار